Ένα οδοιπορικό στις φαβέλες

lierosΤου Γιώργου Λιερού

 

O λόφος Φαβέλα δεσπόζει στο Κανούδος, την πόλη που έχτισε σαν κέντρο της η ομώνυμη μεγάλη λαϊκή εξέγερση στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι απόστρατοι του βραζιλιάνικου στρατού, μετά την καταστροφή του Κανούδος, εγκαταστάθηκαν με τις οικογένειες τους στους λόφους του Ρίο σε καταυλισμούς που ονομάστηκαν φαβέλες.
Το 1940, ζούσε στις πόλεις μόλις το 31,2% του πληθυσμού της Βραζιλίας, ενώ το 2000 πάνω από το 80%. Σύμφωνα με την αστυνομία, στο Σάο Πάολο, στις φαβέλες ζει το 11,1% του πληθυσμού της πόλης (στοιχεία του 2007), ενώ το 1980 ζούσε μόνο το 7,4%. Την τελευταία δεκαετία, ο πληθυσμός που ζει στις φαβέλες αυξήθηκε πέντε φορές γρηγορότερα απ’ ό,τι ο πληθυσμός του συνόλου της μητροπολιτικής περιοχής του Σάο Πάολο. Έξω από τις φαβέλες μια μεγάλη επιπλέον μερίδα του πληθυσμού ζει σε άθλιες συνθήκες σε πολυκατοικίες όπου πολλές οικογένειες μοιράζονται το ίδιο διαμέρισμα.


Υπολογίζεται ότι λείπουν 600.000 διαμερίσματα, όμως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, υπάρχουν 540.000 άδεια διαμερίσματα στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή. Καθώς το 53% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, έχει προσωρινές και επισφαλείς εργασίες, ποσοστό που στις πόλεις φτάνει το 70%, οι εργαζόμενοι αδυνατούν να πληρώσουν το απαιτούμενο ενοίκιο για μια αξιοπρεπή κατοικία.
Οι ταμίες στα σούπερ μάρκετ, οι τηλεφωνητές, οι εργαζόμενοι στο τελεμαρκετινγκ ή τις μεταφορικές εταιρείες προστίθενται στους ρακοσυλλέκτες, τους πλανόδιους εμπόρους και τις καθαρίστριες που ήταν τα επαγγέλματα που παραδοσιακά ασκούσαν οι κάτοικοι των φαβέλας. Για να δοθεί μια πιο πλήρης εικόνα της έντονης διαστρωμάτωσης της κοινωνίας της Βραζιλίας, αναφέρουμε ότι στην βαριά βιομηχανία ένας ανειδίκευτος εργάτης κερδίζει 400 ευρώ τον μήνα, ένας ειδικευμένος 800, ενώ ένας φύλακας, μια καθαρίστρια ή ένας εμποροϋπάλληλος 160.

 

Επίσκεψη στη Φαβέλα Real parquet

Κατεβαίνουμε από το λεωφορείο. Δεξιά μας υψώνονται πολυώροφες πολυκατοικίες όπου ζουν ευκατάστατες οικογένειες. Μερικές δεκάδες μέτρα πιο κάτω, συναντούμε την είσοδο της φαβέλας. Την δεκαετία του 1960 ήρθαν οι πρώτες οικογένειες, τότε εδώ κυριαρχούσε δασώδης βλάστηση με πολλές μανιόκας που έδωσαν και το όνομα στην περιοχή. Την ίδια εποχή άρχισαν και τα έργα για την ευθυγράμμιση της κοίτης του Ρίο Πινέιρος που έκανε μαιάνδρους ακολουθώντας την φυσική του διαδρομή. Από την δεκαετία του 80, η λεωφόρος έδωσε αξία στην περιοχή που από τότε βρίσκεται στο στόχαστρο της πολιτείας και των κερδοσκόπων.
Δύο σχολεία βρίσκονται στην είσοδο, ένα ιδιωτικό και το δημόσιο. Μπαίνουμε στην αυλή του δεύτερου. Έχουμε φτάσει κάπως νωρίτερα και μας φαίνεται φρόνιμο ότι πρέπει να αποφύγουμε να κάνουμε πολύ αισθητή την παρουσία μας. Πάντως μάλλον δεν έχουμε περάσει απαρατήρητοι σε μια ομάδα νεαρών που στέκονται κάπως παράμερα στο ανηφορικό δρομάκι που χάνεται ανάμεσα στα σπίτια της φαβέλας και χαζεύουν την κίνηση.
Μια κοπέλα, κοντούλα, με γιαπωνέζικα χαρακτηριστικά και πλατύ χαμόγελο μπαίνει στην αυλή του σχολείου. Συστηνόμαστε. Είναι η Paula TaKada, μέλος μιας ομάδας κατοίκων της παραγκούπολης που αναπτύσσουν πολιτιστική και πολιτική δραστηριότητα. Προσπαθούν να υπερασπιστούν την παραγκούπολη από τις επιβουλές των κυβερνητικών σχεδίων ανοικοδόμησης και να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής. Ανεβαίνουμε τα στενά δρομάκια. Δεν υπάρχει καμιά σύγκριση με τις ινδικές παραγκουπόλεις. Οι δρόμοι είναι καθαροί, τα σπίτια είναι χτισμένα από τούβλα αν και ασοβάτιστα, και έχουν παντζούρια και τζάμια στα παράθυρα. Οι μυρωδιές που έρχονται στη μύτη μας είναι από κουζίνες, από το φαγητό που μαγειρεύουν. Ρούχα κρεμασμένα στα σχοινιά για στέγνωμα.

 

favelaΦτάνουμε σε ένα δωμάτιο που το χρησιμοποιούν για στέκι. Στους τοίχους μια και μόνη επιγραφή: “απαγορεύεται το κάπνισμα” Καθόμαστε στις πλαστικές καρέκλες σχηματίζοντας γύρω ένα κύκλο. Ζητάμε την άδεια να μαγνητοφωνήσουμε την συζήτηση.
Εδώ ζουν χίλιες εκατό οικογένειες, πέντε με έξι χιλιάδες άτομα. Η Paula μας λέει ότι οι περισσότεροι κάτοικοι της φαβέλας δουλεύουν στις απέναντι περιοχές όπου διαμένουν πλούσιοι, πάρα πολύ πλούσιοι. Απασχολούνται σαν χτίστες, οδηγοί, θυρωροί και κηπουροί, το 80% των γυναικών είναι καθαρίστριες. Κερδίζουν γύρω στα 400 ρεάλ τον μήνα (160 ευρώ). Οι νέοι είναι η πλειοψηφία γιατί η γεννητικότητα είναι τρομερά υψηλή. Πάνω από τις μισές οικογένειες είναι μονογονεϊκές, συνήθως παρατημένες μανάδες με πολλά παιδιά από διαφορετικούς πατεράδες. Σπάνια θα δεις τη μαμά τον μπαμπά και τα παιδιά από τον ίδιο πατέρα και μητέρα. Έχει δημοτικό σχολείο. Συχνά τα σχολεία στο Σάο Πάολο είναι γεμάτα και πολλά παιδιά δεν χωράνε και μένουν απ' έξω. Μας δείχνει από το παράθυρο μια ομάδα πολυκατοικιών δίπλα στην παραγκούπολη. Κατασκευάστηκαν από το κράτος μέσω μιας μεγάλης κατασκευαστικής ( μιας απ' αυτές που έφτιαξαν το μετρό ) για τους κατοίκους ενός μέρους της παραγκούπολης η οποία επεκτεινόταν μέχρι εκεί. Στην παραγκούπολη - μας λέει - οι κάτοικοι δεν πληρώνουν νερό, δεν πληρώνουν το ρεύμα, δεν πληρώνουν τίποτα. Στις κατοικίες που τους παραχωρεί το κράτος οι κάτοικοι πρέπει να πληρώνουν 150 – 200 ρεάλ τον μήνα για το ηλεκτρικό, το νερό, το ασανσέρ και για την δόση για την εξόφληση του σπιτιού. Μέσα σε δύο χρόνια από την στιγμή που θα παραδοθεί το σπίτι ο δικαιούχος μπορεί να το πουλήσει. Και ο περισσότερος κόσμος θα το πουλήσει γιατί δεν θα βγαίνει.
Η φαβέλα αυτή θεωρείται περιοχή κοινωνικού ενδιαφέροντος. Σύμφωνα με τον πολεοδομικό κανονισμό, κάθε κατειλημμένη περιοχή μέσα στον αστικό χώρο που κατοικείται πάνω από πέντε χρόνια θεωρείται περιοχή κοινωνικού ενδιαφέροντος. Οι κάτοικοι δεν μπορούν να εκδιωχθούν χωρίς την συναίνεση τους. Συγκροτείται ένα συμβούλιο με την συμμετοχή των κατοίκων το οποίο αποφασίζει για την λύση που θα δοθεί. Αυτά στην θεωρία, γιατί στην πράξη προσπαθούν να κοροϊδέψουν τους ανθρώπους, να τους πάρουν τα σπίτια και να τους διώξουν.
Το πιο σοβαρό πρόβλημα είναι ότι αυτά τα χρόνια έχει φουντώσει το εμπόριο των ναρκωτικών. Επειδή αυτή η φαβέλα είναι μέσα στις γειτονιές των πλουσίων, την λένε το “ντράιβ ίν για την πρέζα”. Είναι όπως το ΜακΝτοναλντς. Μπαίνεις με το αυτοκίνητο ή την μηχανή παίρνεις τα ναρκωτικά και φεύγεις. Όλα τα πλουσιόπαιδα από γύρω έρχονται το βράδυ της Παρασκευής, ψωνίζουν και φεύγουν. Τα κέντρα διακίνησης των ναρκωτικών τα ελέγχει η αστυνομία, αυτό το λένε όλοι. Ρωτάμε την Paula για την ομάδα, τα σχέδια, τους στόχους και τις πολιτικές τους προοπτικές. Μας απαντάει αρχικά με μια κάποια αμηχανία και μια άξια προσοχής μετριοφροσύνη. “Ξέρετε ... είναι πάρα πολλοί οι στόχοι... πολλά πράγματα τα έχουμε λίγο μπερδεμένα στο μυαλό μας... Κατ' αρχήν θέλουμε να κάνουμε κάτι για την γειτονιά, έχουμε όμως να δώσουμε μια μάχη με την κυβέρνηση και με τα σχέδια που έχει για την ανοικοδόμηση...από εκεί και πέρα είναι πολλά, η συνειδητοποίηση του κόσμου, ένα είδος ιδεολογικής δουλειάς, για να δούμε τι μπορούμε να περισώσουμε”.

 

Και πώς τους αντιμετωπίζουν οι συμμορίες που ελέγχουν την παραγκούπολη;
Επειδή τα παιδιά που είναι στα ναρκωτικά μεγαλώσανε μαζί με τα παιδιά της ομάδας, είναι φίλοι, είναι από τις ίδιες οικογένειες, υπάρχει ένα μορατόριουμ. Δεν σε ενοχλούν, ούτε τους ενοχλείς. Σ' αυτούς από τις συμμορίες αρέσει να αισθάνονται ηγέτες, αφεντικά. Άμα τους πεις ότι θέλω να κάνω αυτό και σου ζητάω την άδεια, μπορούν να σου κάνουν οτιδήποτε θελήσεις. Αρκεί να τους δώσεις αυτήν την ικανοποίηση ότι τους ζητάς την άδεια.


Τι γίνεται στις άλλες φαβέλες ; Υπάρχουν ανάλογες προσπάθειες ; Κάποιος συντονισμός μεταξύ τους ;
Στις περισσότερες φαβέλες δραστηριοποιούνται μη κυβερνητικές οργανώσεις που απλά δίνουν ελεημοσύνη χωρίς να κάνουν πολιτική, χωρίς να προσπαθούν να ανεβάσουν την πολιτική συνείδηση και να αναπτύξουν την κριτική σκέψη των ανθρώπων. Υπάρχουν ακόμα ομάδες που κάνουν μια πολιτιστική δουλειά περίπου σαν την δική μας. Η ομάδα της Paula έχει σχέση με τα UNMM (Εθνική Ένωση των Κινημάτων για την κατοικία), την νεολαία του MST (Κίνημα των χωρίς γη), επαφές με ομάδες που σχετίζονται με το MTST (Κίνημα των εργατών χωρίς γη) το κίνημα των αστέγων που οργανώνει μαζικές καταλήψεις καθώς και με άλλα κοινωνικά κινήματα και οργανώσεις. Ανεβαίνουμε στο σπίτι της Paula που έχει καλή θέα για να βγάλουμε φωτογραφίες. Καλά ενημερωμένη βιβλιοθήκη. Πάνω στο γραφείο είναι ανοιγμένο το βιβλίο του Mikes Davis “Ο πλανήτης φαβέλα”.


Κοιτάζω το πανόραμα της παραγκούπολης από το παράθυρο. Σκέπτομαι το κοινωνικό τοπίο της Βραζιλίας. Εικόνες από το μέλλον μας; Μια πολιτική εξατομικευμένων επιδομάτων στην θέση του ιδανικού της πλήρους απασχόλησης, του κράτους πρόνοιας και των θεσμών του όπως τα γνωρίσαμε στην γηραιά ήπειρο το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Τότε, ο μεγάλος κορμός του πληθυσμού συμμετείχε στην παραγωγή και αποτελούσε το έθνος ή τον λαό ο οποίος είχε κατοχυρωμένα μια σειρά δικαιώματα που τα ικανοποιούσαν αξιόπιστοι θεσμοί που έμεναν εκτός αγοράς. Η δημόσια παιδεία, τα εθνικά συστήματα υγείας κτλ. ήταν θεσμοί που απευθύνονταν στο σύνολο των πολιτών. Έρχονταν να ικανοποιήσουν, μ' ένα ενιαίο τρόπο και με μία ποιότητα που εθεωρείτο επαρκής για τις προδιαγραφές και τις απαιτήσεις του μέσου πολίτη, κοινωνικά δικαιώματα που ήταν αναγνωρισμένα σ' όλους...

 

1aaa-ga-ma

1aaa-atomiki

1aaa-agora-viron

 

1aaa-biro-ana

 1aaa-demo-xr

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ - ΤΕΥΧΟΣ 91

     

Τελευταία Νέα
Πως γιορτάζεται η εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου στο Βύρωνα

Πως γιορτάζεται η εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου στο Βύρωνα

Λόγω της έξαρσης του κορονοϊού και σύμφωνα με απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών, ..

Readmore

ΒΥΡΩΝΑΣ: Σε δημόσια διαβούλευση η ανάπλαση της πλατείας Φατσέα

ΒΥΡΩΝΑΣ: Σε δημόσια διαβούλευση η ανάπλαση της πλατείας Φατσέα

Αναρτήθηκε σήμερα και δίνεται σε διαβούλευση με τους δημότες, τους φορείς και τις ..

Readmore

«…Άστα κλαύστα» στην Καισαριανή από το θίασο «Άπειρο +1»

«…Άστα κλαύστα» στην Καισαριανή από το θίασο «Άπειρο +1»

  Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η θεατρική παράσταση “Σχέσεις… Άστα κ..

Readmore

ΖΩΓΡΑΦΟΥ: Στο…ρυθμό του κορωνοϊού ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου

ΖΩΓΡΑΦΟΥ: Στο…ρυθμό του κορωνοϊού ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου

  Με πρωτόκολλα covid-19 ο εφετινός εορτασμός της εθνικής επετείου: χωρίς παρέλασ..

Readmore

Μήπως χτυπάει έντονα το «καμπανάκι» για κορωνοϊό στα σχολεία του Ζωγράφου;

Μήπως χτυπάει έντονα το «καμπανάκι» για κορωνοϊό στα σχολεία του Ζωγράφου;

Στις 19 Οκτωβρίου, με ανάρτηση στην ιστοσελίδα του Δήμου Ζωγράφου επιβεβαιώνεται ο..

Readmore

Newsletter

Εγγραφείτε στο newsletter μας, για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα μας.
.